Een speen kan wonderen doen: je baby valt sneller in slaap en is na een val snel weer getroost. Maar op een gegeven moment komt de vraag: wanneer is het tijd om te stoppen? En wat doet zo'n speen eigenlijk met de tanden van je kind? Bij Tandartspraktijk Kies & Co in IJsselstein leggen we uit wat tandartsen adviseren en hoe je het afscheid voor jullie allebei makkelijker maakt.
Wat doet een speen met de tanden en kaak van mijn kind?
Als je kind op een speen zuigt, duwen de speen en de tong steeds tegen de voortanden en het gehemelte. Af en toe is dat geen probleem. Maar zit de speen lang en vaak in de mond, dan kan dat de groei van de kaak en de stand van de tanden beïnvloeden.
Het bekendste gevolg is een open beet: als je kind de kiezen op elkaar zet, raken de boven- en ondertanden elkaar voorin niet. Daarnaast kan langdurig speengebruik leiden tot een smallere bovenkaak, een tong die naar voren duwt en ademhalen door de mond. Een mond die vaak openstaat droogt uit, en in een droge mond ontstaan sneller gaatjes. Later kan het ook de spraak beïnvloeden, bijvoorbeeld slissen.
Goed om te weten: een speen zelf veroorzaakt geen gaatjes, zolang je hem maar niet in iets zoets doopt, zoals honing, siroop of suiker.
Wanneer moet mijn kind stoppen met de speen?
Tandartsen adviseren om het speengebruik af te bouwen vanaf een maand of zes tot negen, als de zuigbehoefte van je baby afneemt. Het advies van de KNMT, de beroepsvereniging van tandartsen, is om vóór de eerste verjaardag te stoppen.
Lukt dat niet? Dat is heel herkenbaar, en je bent zeker geen slechte ouder. Bouw het dan zo snel mogelijk af. Hoe korter en minder vaak de speen in de mond zit, hoe kleiner de kans dat tanden en kaak er last van krijgen. Rond 2 jaar kun je een echt afscheidsmoment plannen, en vanaf 2 à 3 jaar kun je je kind uitleggen waarom de speen weg mag.
Is duimzuigen beter dan een speen?
Nee. Duimzuigen kan dezelfde gevolgen hebben voor het gebit, en een duim kun je niet weghalen. Een speen is daardoor makkelijker af te leren. Gebruikt je kind een speen, kies dan een zogenaamde dentale of orthodontische speen: die heeft een vorm die minder druk geeft op tanden en kaak.
Hoe help ik mijn kind om te stoppen met de speen?
Met een plan en een beetje geduld lukt het bij de meeste kinderen goed:
- Maak een plan en houd je eraan. Spreek met elkaar af hoe je het aanpakt, zodat iedereen thuis hetzelfde doet.
- Geef de speen alleen nog in bed. Overdag ligt hij uit het zicht. Haal de speen uit de mond als je kind slaapt.
- Bedenk een afscheidsritueel. Hang de speen samen in de speenboom, stop hem in een envelop of ruil hem in voor een klein cadeautje. In deze tijd van het jaar kan de speen ook in de schoen voor Sinterklaas.
- Beloon en vier het. Een stickerkalender met een sticker voor elke dag zonder speen werkt goed. Stoppen is een hele prestatie!
- Houd vol, ook na een terugval. Lukt het een keer niet, begin dan gewoon opnieuw. Kom je er samen niet uit? Het consultatiebureau of een logopedist kan je verder helpen.
En de fles?
Ook voor de fles geldt: op tijd afbouwen. Kindertandartsen adviseren om vanaf ongeveer 9 maanden geen fles meer te geven, maar je kind te leren drinken uit een beker. Uit een fles blijven kinderen namelijk langer drinken dan uit een beker. Daardoor blijft melk of sap langer in de mond, en dat geeft de tanden steeds opnieuw een zuuraanval. Een beker met een tuitje kan een tussenstap zijn; een open beker is het einddoel. Geef 's nachts en na het avondpoetsen alleen nog water.
Wat doet de tandarts?
Bij de controle van je kind kijken we niet alleen naar gaatjes, maar ook naar hoe de tanden en de kaak zich ontwikkelen. Zien we de eerste tekenen van een open beet, dan bespreken we dat rustig met je en kijken we samen wat er thuis kan helpen. Bij Kies & Co werken we met de preventiemethode Gewoon Gaaf, waarbij we ouders en kinderen stap voor stap begeleiden. Lees ook hoe wij werken als kindvriendelijke tandarts in IJsselstein.
Veelgestelde vragen
Mag mijn kind 's nachts nog een speen?
Tijdens het afbouwen is het slapengaan vaak het laatste moment met de speen. Haal hem uit de mond zodra je kind slaapt en sluit voorzichtig de lipjes. Zo zit de speen niet de hele nacht in de mond.
Gaat een open beet vanzelf weer over?
Dat hangt af van hoe lang en hoe vaak je kind een speen of duim heeft gebruikt. Hoe eerder je stopt, hoe beter. Twijfel je? Laat het beoordelen bij de volgende controle van je kind.
Mag ik de speen in iets zoets dopen?
Liever niet. Honing, siroop of suiker op de speen geeft de tanden van je kind steeds een zuuraanval, en dat vergroot de kans op gaatjes.
Kost een controle voor mijn kind geld?
Voor kinderen tot 18 jaar wordt reguliere mondzorg vergoed vanuit de basisverzekering, zonder eigen risico.
Vragen over de tanden van je kind?
Je kind is bij ons welkom vanaf het eerste tandje. Onze tandartsen en kindertandverzorger nemen de tijd, leggen alles uit in taal die past bij je kind en geven je praktische tips voor thuis.
Woon je in IJsselstein, Nieuwegein, Lopik of omgeving en heeft je gezin nog geen vaste tandarts? Er is ruimte voor nieuwe patiënten.
Bronnen: KNMT, Speen en Stoppen met de fopspeen? Dat doe je zo (Alles over het gebit), en Vraag het de kindertandarts (geraadpleegd november 2026).